Hagen in de tuin – functies, soorten en verzorging
Hoewel een haag vaak vanzelfsprekend lijkt, speelt zij een belangrijke rol in de structuur en sfeer van de tuin. Daarom vormt een goed gekozen haag niet alleen een groene afscheiding, maar ook een belangrijk onderdeel van het ontwerp. Bovendien zorgt een haag voor privacy, beschutting, schaduw en een natuurlijke achtergrond voor beplanting. Daardoor krijgt elke tuin meer diepte en samenhang. Omdat er talloze haagsoorten bestaan, is het verstandig vooraf te weten welke functies, groeisnelheden en eisen ze hebben. Zo ontstaat een duurzame keuze die past bij de ligging van jouw tuin.
Functies van hagen in de tuin
Enerzijds bieden hagen bescherming tegen wind, geluid en inkijk, anderzijds geven ze structuur aan de tuin. Daardoor ontstaat er een duidelijke begrenzing zonder harde lijnen. Daarnaast dienen hagen als achtergrond voor bloeiende planten, zodat kleuren beter uitkomen. Verder trekken ze vogels aan die er beschutting vinden, waardoor de biodiversiteit toeneemt. Ten slotte zorgen bladhoudend hagen ervoor dat een tuin ook in de winter zijn groene karakter behoudt. Daarom is het belangrijk om te weten wat je doel is voordat je plant.
Is een haag hetzelfde als een heg?
Hoewel de woorden vaak door elkaar worden gebruikt, is er een klein verschil tussen een haag en een heg. Namelijk: een haag wordt meestal strak gesnoeid en bestaat uit één plantensoort, terwijl een heg vaak losser groeit en meerdere soorten kan bevatten. Daardoor oogt een heg natuurlijker, maar vergt ze ook meer ruimte. Toch gebruiken tuinontwerpers de termen regelmatig door elkaar, omdat het onderscheid in de praktijk vooral een kwestie van stijl is. Daarom kun je beide termen gerust als synoniem zien, zolang de functie duidelijk blijft.
Bladverliezende hagen voor in de tuin
Omdat bladverliezende hagen in de winter hun blad verliezen, ogen ze tijdelijk transparant. Toch hebben soorten zoals beukenhaag (Fagus sylvatica) en haagbeuk (Carpinus betulus) een warme uitstraling. Terwijl de haagbeuk echt kaal wordt, behoudt de beukenhaag vaak zijn verdorde blad tot het voorjaar. Daardoor blijft er ook in de winter enige privacy. Bovendien groeien beide soorten goed in de zon en halfschaduw, mits de bodem niet te nat is.
Wanneer je een natuurlijke uitstraling wilt, is ook meidoorn (Crataegus monogyna) een sterke keuze, want die trekt veel vogels aan. Toch moet je rekening houden met stekels, zodat plaatsing bij een pad minder praktisch is. Een andere bladverliezende haag is de haag van veldesdoorn, ook wel Spaanse aak genoemd, wat net als de meidoornhaag bestaat uit een inheemse plantensoort. De veldesdoorn (Acer campestre) is vooral geschikt voor kleigrond en leemachtige bodems.
Verder zijn ligusterhagen (Ligustrum ovalifolium of Ligustrum vulgare) half-bladhoudend, omdat ze bij strenge vorst deels hun blad verliezen maar snel weer uitlopen. Zo vormen ze een betrouwbare keuze voor gematigde tuinen.
Afwijkende bladkleur
Ben je op zoek naar een haag met een afwijkende bladkleur denk dan aan rode beuk (Fagus sylvatica ‘Atropunicea’) of een donkerbladige sneeuwbalspirea, ook wel blaasspirea genoemd bijvoorbeeld Physocarpus opulifolius ‘Little Joker’ of ‘Little Angel’. Maar een haag van amberboom (Liquidamber styraciflua) is ook mogelijk. De amberboom staat vooral bekend om haar herfstverkleuring en een haag van deze niet-inheemse plantensoort kan er, mits in de volle zon aangeplant, er in de herfst spectaculair kleurig uitzien in rode tinten.
Metasequioa glyptostroboides of Chinese watercypres heeft een zachtgroene, maar ook zachte textuur. Dit is een bladverliezende conifeer die in het najaar een sublieme oranje herfstverkleuring kan laten zien. Tenslotte is het planten van een winterlinde-haag (Tilia cordata) ook mogelijk. Vooral uit ecologisch oogpunt, het is een inheemse soort, kan een dergelijke haag tijdens de bloei van extra betekenis zijn voor allerlei soorten insecten.
Landschappelijke hagen
Een Zeeuwse haag of gemengde haag is eigenlijk een landschappelijke haag en bestaat uit meerdere, meestal inheemse, plantensoorten. Een dergelijke haag bestaat voornamelijk uit een mix van struiken met doorns zoals meidoorn, sleedoorn (Prunus spinosa) en veldesdoorn, vaak aangevuld met andere soorten zoals hondsroos (Rosa canina), vlier (Sambucus nigra) en liguster. Vroeger werden deze hagen veel toegepast om vee op het weiland te houden maar met de komst van het prikkeldraad in de tweede helft van de 19e eeuw is het aantal Zeeuwse hagen flink afgenomen. Kortom er is op haaggebied meer mogelijk dan u misschien in eerste instantie zou denken.
Bladhoudende hagen voor in de tuin
Doordat bladhoudende hagen het hele jaar door groen blijven, geven ze continu beschutting en structuur. Daarom zijn ze populair bij moderne en stedelijke tuinen. De taxushaag (Taxus baccata), in het Nederlands venijnboom, is hiervan het klassieke voorbeeld, want die groeit langzaam en laat zich strak snoeien. Bovendien is Taxus geschikt voor zowel zon als schaduw, zodat hij bijna overal toepasbaar is. Toch is hij giftig, waardoor voorzichtigheid met huisdieren geboden is.
Een veel toegepaste wintergroene haag in bijvoorbeeld nieuwbouwwijken is de Portugese laurierkers (Prunus lusitanica ‘Angustifolia’). Het leerachtige groene blad is kleiner dan van de (meeste) Prunus laurocerasus-kweekvormen en is te herkennen aan de roodbruine bladstelen.
Een andere populaire haag is de laurierkers (Prunus laurocerasus) omdat deze haag snel dichtgroeit en grote glanzende bladeren heeft. Daarentegen kan laurier bij strenge vorst invriezen, zodat bescherming op open plekken nodig is. Verder geven hulst (Ilex aquifolium) en buxus een klassiek beeld, hoewel buxus steeds vaker vervangen wordt door alternatieven als Ilex crenata, omdat die beter bestand is tegen schimmel en buxusmot.
Daarnaast is Mexicaanse oranjebloesem (Choisya ternata) een verrassende keuze, want die combineert wintergroen blad met witte, geurige bloemen. Daardoor vormt Choisya een elegante haag voor beschutte stadstuinen. Ook de olijfwilg (Elaeagnus ebbingei) is bladhoudend en verdraagt zoute wind, zodat hij uitstekend past in kustgebieden.
Snelgroeiende hagen en traaggroeiende hagen
Omdat niet elke tuin dezelfde eisen stelt, verschilt de gewenste groeisnelheid per situatie. Wie snel privacy wil, kiest bijvoorbeeld voor Leylandii-haag (Cupressocyparis leylandii) of Thuja-haag (Thuja occidentalis of Thuja plicata). Beide dus conifeerhagen. Daardoor ontstaat in korte tijd een dichte groene wand. Toch moet je deze hagen regelmatig snoeien, omdat ze anders te breed en hoog worden. Wanneer je juist weinig onderhoud wilt, is een taxushaag of hulst beter geschikt, omdat die langzamer groeit. Bovendien blijft de vorm langer behouden tussen snoeibeurten. Omdat elke soort een andere groeisnelheid heeft, is het verstandig de beschikbare ruimte af te stemmen op de uiteindelijke breedte. Zo voorkom je dat een haag te veel licht of ruimte inneemt in de border.
Hoogte en breedte van hagen in de tuin
Omdat hagen in hoogte en breedte sterk variëren, is een juiste soortkeuze essentieel. Een lage buxushaag bereikt bijvoorbeeld zelden meer dan 40 cm, terwijl een beukenhaag gemakkelijk 250 cm kan worden. Daarom moet je vooraf bepalen of de haag bedoeld is als borderafscheiding, erfafscheiding of achtergrond. Bovendien geldt dat een haag in verhouding tot haar hoogte minstens de helft daarvan als breedte nodig heeft om gezond te blijven. Daardoor voorkom je kale plekken aan de onderzijde. Wanneer ruimte beperkt is, zijn smalle soorten zoals Taxus baccata of Ilex crenata ideaal, omdat ze dicht vertakken zonder breed uit te groeien.
Hagen in zon en schaduw
Omdat licht en vocht grote invloed hebben op groei, presteren niet alle hagen even goed in de schaduw. Zo doen Taxus, hulst en haagbeuk het uitstekend op schaduwrijke plekken, terwijl laurier, olijfwilg en Choisya juist beter groeien in de zon. Toch verdragen laurier en olijfwilg ook halfschaduw, zodat ze flexibel zijn in gemengde tuinen. Daarentegen groeien Leylandii en Thuja het snelst in volle zon, omdat ze veel licht nodig hebben voor dichte vertakking. Daarom is het belangrijk de ligging van de haaglijn te analyseren voordat je plant.
Aanplant en verzorging van tuinhagen
Omdat een haag jarenlang meegaat, verdient de aanplant veel aandacht. Plant bij voorkeur tussen oktober en april, zodat de wortels rustig kunnen aanslaan. Bovendien is het verstandig om de grond diep los te maken en te mengen met compost. Daardoor ontstaat een luchtige structuur die water goed vasthoudt. Plaats de planten in een rechte lijn op de juiste plantafstand: meestal drie tot vijf planten per meter, afhankelijk van de soort, de levermaat en de kluitgrootte. Terwijl bladverliezende hagen vaak als wortelgoed worden geleverd, koop je bladhoudende hagen beter in pot of kluit, zodat ze minder uitdrogen.
Geef na het planten royaal water, omdat dat de wortelgroei stimuleert. Daarna helpt een mulchlaag van blad of schors om vocht vast te houden en onkruid te remmen. Wanneer de haag eenmaal groeit, kun je in het voorjaar organische mest toevoegen. Zo blijft het blad fris en groeit de haag gelijkmatig.
Do’s en don’ts bij hagen in de tuin
Omdat een haag onderhoud vraagt, zijn er wel enkele regels die veel problemen voorkomen. Snoei bijvoorbeeld nooit in de volle zon, want dan verbranden de bladeren sneller. Snoei bovendien niet te diep in oud hout, omdat sommige soorten zoals laurier daar slecht van herstellen. Controleer ook regelmatig op onkruid aan de voet, zodat de wortels niet verstikken. Daarentegen is het juist goed om de onderkant iets breder te laten dan de top, zodat het licht overal kan komen.
Gebruik verder scherp en schoon gereedschap, want dat voorkomt ziektes. Wanneer je een haag wilt vernieuwen, verwijder dan oude wortels volledig, zodat de nieuwe aanplant beter kan aanslaan. Kortom, goed onderhoud verlengt de levensduur van elke haag aanzienlijk.
Veelgestelde vragen over hagen
1. Wanneer is de beste tijd om een haag te planten?
Omdat de bodem dan nog warm en vochtig is, plant je hagen het beste in het najaar of vroege voorjaar.
2. Hoe vaak moet ik een haag in de tuin snoeien?
Over het algemeen twee keer per jaar, hoewel snelgroeiende hagen vaker gesnoeid moeten worden.
3. Welke haag groeit het snelst dicht?
De Leylandii-haag groeit het snelst, terwijl thuja en laurier iets rustiger groeien maar compacter blijven.
4. Welke haag is het meest onderhoudsarm?
Taxus en Japanse hulst (Ilex crenata) zijn traaggroeiend en behouden lang hun vorm, zodat weinig snoei nodig is.
5. Welke tuin hagen zijn geschikt voor in de schaduw?
Taxus, hulst en haagbeuk verdragen schaduw uitstekend.
6. Welke haag is wintergroen én geurend?
Choisya ternata is wintergroen en bloeit met heerlijk geurende bloemen.
7. Hoe voorkom ik bruine plekken in mijn haag?
Door tijdig water te geven in droge periodes en niet te diep te snoeien, blijft de haag vitaal.
8. Welke haag is geschikt voor de kustgebieden in verband met wind en zout?
Olijfwilg (Elaeagnus ebbingei) en Escallonia verdragen zout en wind, zodat ze ideaal zijn in kusttuinen.
9. Hoe diep moet ik hagen in de tuin planten?
Even diep als de planten in de kwekerij stonden, zodat de wortelhals net onder het maaiveld zit.
10. Hoe breed moet de haagstrook zijn?
Gemiddeld 40 cm voor lage hagen tot 100 cm en 60 cm voor hoge hagen tot 240 cm, zodat wortels voldoende ruimte hebben.
KUN JE HULP GEBRUIKEN VOOR HET INRICHTEN VAN DE TUIN?
Maak een afspraak met een ervaren tuinontwerper bij jou in de buurt! Het is ook mogelijk om in het tuinseizoen een schetsafspraak te maken in Bloemenpark Appeltern.
WAT HEEFT NOG MEER JOUW INTERESSE?
Het verschil tussen beuk en haagbeuk
Organisch tuinontwerp
Strandtuin
Water in de tuin
Wintergroene tropische planten
